Tid for frø

Sit med bunkevis med frøpakkar her, og det dukkar opp ting eg dessverre hadde gløymt at eg hadde skaffa: Gladiolus caucasicus-frøa frå Akoen for eksempel. Spennande! Må berre prøve å få dei i jorda nå da, ellers blir det vel dårleg med spiring...

Her ei liste over staudesådden så langt:

Gladiolus caucasicus (Akoen)

Gladiolus i. palustris (Akoen)

Delphinium cashmerianum (Akoen)

Iris wilsonii (Racemosa)

Anthyllis vulneraria coccinea (Seascape)

Har også på sålista matthiola longipetala, eller Gresk levkøy som den heiter i Impecta-katalogen. Skal visst lukte godt, så det skulle bli ein velduftande sommar når både den og heliotropium "Marine" set i gang å blomstre. Mmmmm, gleder meg til varme sommarkveldar på plattingen:-)

Litt hageaktivitet igjen

Har endeleg fått ordna og rydda litt på det lusebefengte planterommet mitt i dag. Har strevd med å bli kvitt beista, og har ikkje turt å så eit frø før eg hadde kontroll på det. Da eg endeleg forsto at det var Decis som måtte til, gjekk det bra. Nå er det ingen lus igjen, hurra!

Har jo lenge tenkt at nå MÅ eg snart få sådd blodbegerfrøa frå frøboksen. (Boks med frø som folk legg overskotsfrø i, og sender vidare til andre som har sagt seg interessert). Har jo prøvd å så denne luringen før, men utan hell. Det blir sagt at frøa bør vere ferske, og nå har eg brukt ein mix av "sjølvhausta amatørfrø" frå diverse plassar, noko som brukar å fungere bra når det gjeld frø. Berre prøv, det hjelper ikkje med fin frøpakke, dei heimehausta er alltid best. Blir spennande nå framover:-)

Rhodochiton atrosanguineum (Blodbeger)

Har også lagt i vatn frø av denne, det er ein pelargonium ved navn "Maverick Star"

Og sist men ikkje minst, berre for å ha litt meir "på gang", ei av alle pakkane med løvemunnfrø eg ikkje fekk sådd i fjor: Antirrhinum "Appleblossom"

Dette var ein liten begynnelse, og så er det berre å vente på spirene!

Gamle hageblad, nye idear: "Chicky Chicks"

Kikka litt i eit Hagen for alle frå 2009, og fann ein artikkel om stemorsblomster. Av dei sortane som vart presentert som nye i 09, var denne:

Er dei ikkje nydelege? Eg likar dei små og enkle, nemleg. Trur eg skal prøve meg på desse, i januar eller noko slikt? Har aldri sådd stemor før, men må da prøve:) Det ser ut til at Mr. Fothergills har dei. Hageglede stod det i bladet at hadde dei, men det var jo i fjor, og det er så veldig vinterstengt der nå. Godt ein kan kose seg med nettbutikkar der frøkjeldene er ubegrensa - heile året!

November-synder i potte

Vi har starta på den andre vinteren alt, og vi er berre i november. Eg meiner altså at nå er det kvitt på bakken andre gong før jul, for nokre dagar. Ofte har vi ikkje hatt noko anna enn klissvått, iskaldt ausregn fram til over nyttår, men truleg varer ikkje denne vinteren heller så lenge. Dette skriv ein person som er født om vinteren, og som dei første leveåra sine trudde "vinter" betydde permanent snødekke frå oktober til april, og som tok på seg skia rett utanfor døra og gjekk skitur fleire gonger i veka, 2,5-kilometern eller 5-kilometern alt ettersom. Når det vart "vår" smelta snøen, og vi fekk sjå att alt det rare som låg på bakken da den kom hausten før. Nå bur eg på vestlandet i 2010, og her er det ikkje slik! Eg, og mange med meg gleder oss over snøen; den er veldig pen, den gjer alt lysare og den gir muligheter til uteaktivitetar som både små og store set pris på.
Likevel klager eg. Eg har nemleg ting ståande i potter og liggande i poser, som skulle vore i jorda... Sist helg var eg og to andre damer frå det lokale hagelaget på fylkesårsmøte på Kviknes hotell i Balestrand. Det var ei triveleg og inspirerande helg, og som tradisjonen tilseier i hagelagssamanheng: utlodning! Underteikna vann følgande planter:

Kvit bekkeblom caltha palustris, alba

Gul lerkespore (corydalis)

Lammeøre (stachys byzantina)

Rød sporeblomst (centrantus ruber)

hosta "Elegans"

Heldige meg! Men dei står nå der i pottene sine:-( Dessutan har eg liggande lauk av diverse slag som vanleg, både slikt eg har greve opp av jorda i sommar og slikt eg har kjøpt og ikkje fått planta enda. Eg er fæl til å ta vare på den minste vesle lauk som dukkar opp i gravinga, men får eg dei i jorda igjen? Nei....

Andre plantesynder som er begått her er bestilling av hippelauk. Den under er ikkje den eg har bestilt, men fargen er litt lik. Det er min kjære "Orange souvereign", som gjekk ut for meg i den store hippemassakren på grunn av middangrep for to år sidan. Hulk.... Nå er interessa på veg tilbake, etter å ha fått seg eit skudd for baugen av massedøden.

Den står på badet på undervarme og godgjer seg, og ein gjeng andre eigne hipper frå i fjor står kjøleg i kjelleren. Gleder meg til blomster!

Den store japanlønnen min på det nederste bildet fekk knekt av seg to store greiner under forrige snøfall dessverre. Det handla om at den stod med masse lauv på seg, og at snøen som vanleg var tung og våt. Ja ja, eg får stusse og frisere så godt eg kan, og håpe at det fine vesle treet får ein brukbar fasong likevel. Eg planta den for sikkert tretten år sidan, så den hadde vokse seg ganske stor.

Måneskinnslønnen min som er er så glad i, (acer shirasawanum) er veldig pen uansett om det er sommar etller haust. Berre sjå!

Ellers meinte eg at eg såg det var veldig rimelege hipper hos Lille gartner nå? Hmm, skal skal ikke?!

Lopud, alt det andre - del III

Da vi landa med flyet frå Flesland om kvelden den 9. oktober var det alt mørkt, og den siste avgangen for rutebåten Postira var vi for seine til. Via Lopudreiser hadde vi bestilt oss ekstra båtskyss ut til øya, og det fungerte fint. I lag med ein diger gjeng med bergensarar som skulle ut og drive med turorientering vart vi først kjørt med minibuss til havna, som heiter Gruz. Der venta det eit slags sjørøverskip på oss. Det var ein ganske stor, men åpen trebåt som nok blir brukt til sightseeing i området der vanlegvis. Litt kaldt var det på tur utover, men det gjekk bra. Det var bekmørkt, og vi sat og kjende havlukta i nesa og såg månen speile seg i vatnet og venta spent på å kome fram dit vi skulle.

Her er eit kart over denne 4,6 km2 store øya ein 50-minutts båttur unna Dubrovnik.

Rutebåten Postira har fire avgangar kvar dag, frå og til Lopud. Den går også til dei andre to øyene. Ekssjømannen vår meinte først at den måtte vere frå 40-talet, å dømme etter byggemåten. Den er nemleg klinka, og ikkje sveisa, og det skal visst i følge han vere ein urgamal måte å lage båtar på. Etterpå undersøkte han litt på nettet, og fann ut at den nok er frå 60-talet. Det stemte bra med stilen på interiøret, som nok ikkje har blitt modernisert særleg mykje. Postira er ein holk av ein båt, men med stor sjarm!

Nå er det mykje furuskog og pinjeskog på Lopud, men for ikkje meir enn 70 år sidan var heile Lopud oppdyrka. Jordsmonnet høver godt for sitrusfrukter, og det har vore dyrka vindruer og oliven og mykje anna. Sauehald var også ei veldig viktig næring.

Det er funne mange spor etter grekarar og romarar, men på 900-talet kom Kroatane og busette seg der. Ein har funne restar av fire kroatiske kyrkjer, som er av dei aller eldste, men det skal vere over tretti kyrkjer og kapell til saman. Frå 1100 vart øya ein del av republikken Dubrovnik, og på 15-1600-talet var det verkeleg gode tider. Da blomstra sjøfart og handel, og dominikanarmunkar og fransiskanarmunkar sørga for at barna lærte å lese og skrive, og ellers fekk utdanning på høgt nivå. Det vart også undervist i navigasjon, slik at sjømennene frå Lopud var godt rusta for turane sine, mellom anna heilt til Amerika. Øya hadde på det meste ein flåte på 80 skip, som bisto Dubrovnik i både krig og fred. Det vart bygd herregardar og palass på øya, og det budde om lag 2000 menneske der på det meste. Nå er det dessverre berre 200 fastbuande, og å snakke med dei som bur der er som å snakke med ein nordmann frå eit utkantbygd. Det er bekymring over låge elevtal på skulen, og over at det snart berre er pensjonistar igjen..... Men om sommaren endrar dette seg, og øya blir besøkt av alle slags turistar. Det er tydeleg at nordmenn har oppdaga øya, og ikkje minst tyskarane. Andre nasjonalitetar var det berre nokre av da vi var der i alle fall. Veldig mange av dei som bur og jobbar der er gode i tysk.

Av dei tidlegare verkeleg store attraksjonane kan eg nevne Dordic-Mayneriparken grunnlagt i 1875, som er ein slags botanisk hage opprinneleg bygd av ein rik familie, i tilknytning til eit av palassa. Her vart det planta eksotiske plantar og tre frå heile verda, og det blir sagt at to av dei enorme furutrea her er dei største i Europa. Eg tok også bilde at eit Magnoliatre av ein viss størrelse. Det heiter magnolia acuminata.

Det var også ein dam med gullfisk der, og vi gjekk sikkert rett forbi mange andre spennande ting. Parken skal vere under rehabilitering, og eg håpar at det kjem meir skilt og informasjon etter kvart. Historia er i alle fall spennande.

Av andre og meir moderne attraksjonar, kan eg nevne Your Black Horizon.

Parken var stengt da vi var der, så eg veit i grunnen ikkje så mykje meir enn det eg har lese meg til etterpå. Paviljongen er laga av kunstnaren Olafur Eliasson og arkitekten David Adjaye , og skal ha noko med det spesielle lyset på Lopud å gjere. Eg har i grunnen ikkje greie på sånt,. så det er sikkert veldig flott og bra. Spesielt i alle fall...

Eg likte betre å vandre rundt på øya og jakte på orienteringspostar, og "oppdage" alle dei utruleg spennande historiske minnesmerka som du snublar over alle stader. Som dette vesle kapellet ved vegen til badestranda Sunj.

Det var spennande plante- og dyreliv også. Vi syntes i alle fall det var kjempeartig å sjå denne firfisla kikke fram i muren langs vegen, og helse på den litt større fetteren hans som nok budde på verandaen utanfor den største leiligheta vår. Han dukka i alle fall opp to gonger på same plass, og skvatt nok like mykje som oss kvar gong!

Det er synd at så mange av dei eldgamle historiske minnesmerka står og forfell, som dei gamle kyrkjene for eksempel. Det gjeld også det flotte, gamle funkishotellet Grand Hotel frå 1936, ved strandpromenaden. Det blir hevda å vere det første hotellet ved Middelhavet som er bygd i betong, og skal vere utforma som eit skip med dekk og lugarar, og hagen framfor skal illudere havet. Det er visst verna, men eigaren har truleg ikkje pengar til å restaurere det. Det skal i følge vertinna vår ha vore eit vidunderleg flott hotell i si tid, men det ypperste av alle fasilitetar og luksus du kan tenke deg. Nå ser det rett og slett forferdeleg ut, men når ein tenker på at det er frå 30-talet og ikkje frå 70-talet blir det ganske spesielt. Dei høge palmene framfor hotellet skal viss vere av dei største i søraust-europa. (Det er teikna av arkitekten Nikola Dobrovic)

Ein liten kuriositet til slutt: far min fann denne boka på eit bord i spisesalen på eit av hotella som er i drift, ein dag vi åt frokost der. Forfattaren er den tidlegare redaktøren i den vesle lokalavisa Fjordingen i Stryn, nabokommunen vår der foreldra mine bur, og boka er på nynorsk!

Da blir det ikkje meir Lopud-stoff frå meg på ei stund. Denne øya gjorde eit sterkt inntrykk på meg, og eg synest det har vore interessant å skrive litt om den, både fordi ein i skriveprosessen finn ut ting en ikkje visste frå før, og fordi det kanskje er spennande for andre også å lese om det. Vi er i alle fall inne på tanken om å reise dit igjen i juni, og da kan det nok kome meir Lopudstoff i bloggen....;-

Trangen til grønt

Som alltid om seinhausten, når det er uigjenkalleleg slutt på dei grønne gledene utadørs, får eg ein sterk trang til å sjå grønne spirer. Det er berre det at dette er ei fullstendig feil årstid å så på... Eg løyser problemet med å så pelargonium, som likar varm inneluft berre dei får nok lys, og pusle med hippeastrumane som snart skal blomstre. Hippene skal gjødslast og vatnast passe mykje heilt til dei skal starte på den kjølege vintersøvnen sin, rett nok med grønne fine blad, men likevel. Dei står i kjellervinduet og er sannsynlegvis opptekne med nokre usynlege, mystiske prosessar inni laukane sine, som handlar om å lage blomsteremner! Der skal dei stå i seks til åtte veker, i ein temperatur på under tretten grader helst. Så kan dei etter kvart takast opp i varmen og få ny jord og litt vatn, for å blomstre. Gleder meg til dette, midt i mørketida:-)))


Pellisfrøa eg har sådd er av to ville artar: pelargonium capitatum og pelargonium alchemilloides Dei har venta eit par år på kome i jorda da, men eg får tru dei vil spire likevel. Gjer dei ikkje det får eg finne noko anna å så......


Dessutan har eg prøvesådd nokre basilicumfrø som havna i ei lomme i haustferien. Spiring etter to dagar. Herleg!

Ynskjer alle ei fin helg!

PS. Etter ei natt på badegolvet er det alt to spirer av alchemilloidesen:-)

Lopud sin vakre natur og planteliv - del II

I dette innlegget konsentrerer eg meg om det som veks på øya Lopud, både i naturen og innanfor hagegjerda. Nokre stader er overgangen flytande, noko som gjer det ekstra spennande. Eg har ikkje hatt navn å kome med sjølv, men har fått hjelp med dette av hagebloggvennen min Orchis, busett i Portugal og av den grunn ekspert på plantar som veks på sørlege breddegrader.

Jordsmonnet på øya skal vere kalkrik sandjord, og det har vore dreve aktivt jordbruk der tidlegare. Eg har lese at heile øya var oppdyrka ein gong. Kanskje i storhetstida på 15 - 16-hundretalet, for da skal det har budd om lag 2000 personar på Lopud. Det er visst det meste som har vore der, og da kan ein forstå at det trengtes ein del mat! Ellers spurte eg husvertane våre litt om tilgang på vatn, og dei sa at drikkevatnet i dag kjem frå Dubrovnik i vassledningar på havbotnen. Alle dei tre øyene som høyrer til "Elaphiti-øyene" får vatnet sitt via same rørledning. Vår husvertar har i tillegg eiga sisterne med massevis av tusen liter oppsamla regnvatn. Det blir først og fremst brukt til vatning om sommaren, og det kan sikkert trengs, for da er det varmt og tørt.


Langs dei mange stiane og vegane rundt på øya veks det mykje forskjellig. Vi var der altså i oktober, og det var noko nedbør innimellom som kanskje lokka fram plantar som har venta på haustregnet. Eg såg små, gule krokus i fullt flor i ein skråning i ein kjøkkenhage, men dei kan vere planta. Den ørvesle laukplanta du ser under såg derimot aldeles "vill" ut, der den vaks langs ein litt attgrodd sti på nordvestsida av øya. Det er truleg muscari parviflorum.

Ei anna plante som veks vilt, er cyclamen, eller alpefiol i miniutgåve. Dei er så yndige der dei står:

Ofte når vi gjekk tur kjende vi skyer av ulike slags sterke lukter, nokre veldig gode, og nokre ikkje fullt så gode.... Etter kvart greide eg å identifisere klatreplanta under, som ein av leverandørane av godlukt. Nydeleg, men ubestemmeleg. Kunne minne litt om kaprifol, og litt om liljekonvall, men ikkje akkurat slik. Den var i alle fall frodig og grønn, med pene blanke blad som kan skimtast på bildet, og slike små, lysegule blomsterklaser. (Mykje tyder på at dette er smilax aspera som får raude bær, sjå lenger ned).

Veldig mange plassar gjekk vi og tråkka på desse, som låg og råtna på stien:

Det er synd å seie at dei lukta godt! Guttungen er tydelegvis son av eit hagemenneske, for han sa: "Æsj, det luktar kompost!" Ja, det var akkurat det det gjorde, sur kompost. Eg vart nysgjerrig på kva dette er for slags frukter, og kvifor dei veks absolutt alle plassar. Er dei planta? Kan ein bruke desse digre belgene til noko? Hugsar at aller første gongen eg såg slike på bakken var i Spania. Kva slags blad som høyrer til er eg usikker på, men eg tok altså bilde av blada for å kunne identifisere planta... Da blir dette ein liten spørjekonkurranse for dei sydenplantekunnige! Er det blada under som høyrer saman med belgene, eller er det blada på neste bilde??

(Det viser seg at blada under er blad av fiken, eller ficus på lat.)

Orchis kunne opplyse om at det er desse (under) som er blada til planta med dei store "erte"-belgane. Treet heiter ceratonia siliqua på latin, eller Johannesbrødtre, og han fortel at frøa inne i belgane stort sett veg akkurat det same, og har vore brukt til å avgjere vekta av gull, karat. Det er der navnet kjem frå. Ellers blir dei mellom anna brukt til dyrefor (ikkje lenger på Lopud da), kosmetikk og sjokolade.

Vi såg også ein del busker med bær på, og sjølv om eg ikkje veit kva det er, så er dei uansett pene! Orchis foreslår at planta under er viburnum tinus, noko som verkar ganske rett ut frå googlesøk. Viburnum heiter Krossved på norsk, og det finst mange sortar. Denne blir visst også brukt som hageplante hos oss.

Bæra under veks på ein busk som heiter arbutus unedo, eller Jordbærtre. Fruktene skal vere etande om dei er heilt raude og mjuke blir det sagt. Hmm, skal smake neste gong eg får ein sjanse!

Planta under er smilax aspera, som er ei klatreplante med tornar, og som lagar tette buskas som fuglar og smådyr kan gøyme seg i. Den har hjerteforma blad, og dermed fekk eg vite kva slags blad guten min plukka frå bakken og ga mor si både titt og ofte! Dei har fin hjerteform, men var av og til litt våte og skitne. Det kunne eg jo ikkje la meg merke med, når eg fekk eit hjerte i gave!

Vi var på "fjelltur" og ein dag. Toppen heiter Kastio, og er om lag 200 m over havet. Den ligg rett opp for sentrum, og det er ein gamal borgruin der oppe. Inni den var det masse lort som såg ut som sauelort, utan at vi såg ein einaste sau. Det såg vi derimot nede i sentrum på eit inngjerda beite....

Slike lammeøreliknande planter som den under voks det mykje av på og rundt ruinen. Dei var veldig flotte, og eg sikra meg sjølvsagt frø av den. Klimaet på Eid er muligens litt feil for akkurat denne planta, men det går an å prøve;-)

Her ser du "lammeøre-lookalike" på gamal borgruin, med Adriaterhavet i bakgrunnen. Landet vi ser på den andre sida veit eg faktisk ikkje om er fastlandet, eller ei av dei andre to naboøyene.

Her er enda ei viltveksande plante. Den voks konsekvent ut av sprekkar i mur, såg det ut til...

Nede mellom hus og frodige hagar voks det andre ting. Denne er det vel mange som kjenner igjen. Eg har aldri dyrka den sjølv, men meiner dette er ipomoea. Ein plass der det stod tomt, hadde den overteke ein heil hage, og snodde seg malerisk gjennom åpningane i ei gamal og halvt nedramla tredør. Nydeleg farge!

Eg fekk inntrykk av at alle hus hadde hage, og ikkje minst kjøkkenhage. Folk dyrka masse grønnsaker, og husvertane våre hadde ein liten potetåker mellom anna. Vi såg også rosenkål, og mykje anna som eg ikkje hugsar nå. Husvertane våre hadde mellom anna sitron-, lime- og granatepletre. Under ser du sitrontreet ved porten vår:

Ved pergolaen på uteplassen voks det fleire plantar med chili. Dei var litt spesielle, og med ein fantastisk, lysande raudoransje farge som eg vart heilt fasinert av. Eg hadde tenkt å spørje pent om eg kunne få ei frukt for å prøve å så frø av den heime, men eg gløymte det.
Det eg ikkje spurte om lov til, var å ta frø av ei stor, flott basilikumplante som voks rett ved trappa opp til leilighetene våre. Blada på den verka meir robuste enn på den basilikumen vi får kjøpt som butikkplanter her. Den var ganske høg også, og lukta heilt fantastisk! Tok dessverre ikkje bilde av den. Den hadde mange modne frøstandar, og dei tenkte eg ikkje ville merkast om eg tok nokre av. Eg har alt sådd nokre få frø av den for å sjå om dei var spiredyktige, og etter to dagar har fem av sju frø spirt! Gleder meg til å sjå korleis dein oppfører seg, men ventar til etter jul med å så meir. Litt feil årstid nå.

Ellers veks det oliventre absolutt over alt, nokre på plassar der det ser kultivert og stelt ut, og andre der det ser meir viltveksande ut.

Til slutt eit fyrverkeri av ein beplantning. Eg hugsar ikkje kva denne planta heiter i farten, men det er det sikkert mange andre som gjer. Gje meg gjerne ei tilbakemelding i form av ein kommentar;-)

Navnet er lantana camara, seier Orchis. Den blir visst også kalt Vandreblomst på norsk, og kan brukast som potteplante.

Da har eg lært mykje nytt, og førebur eit nytt Lopudinnlegg, som skal handle om historie.